Zmiana utrwalonego sposobu funkcjonowania rzadko przebiega według prostego schematu. W sytuacji problemów związanych z alkoholem, narkotykami, lekami, hazardem czy innymi zachowaniami stopniowo może dochodzić do przesunięcia priorytetów. To, co wcześniej było wyłącznie jednym z elementów dnia, zaczyna wpływać na decyzje, relacje i sposób reagowania na trudne sytuacje.
Uzależnienia mają a przy tym różny przebieg. U jednej osoby problem może rozwijać się przez sporo lat, u innej szybciej prowadzić do wyraźnych konsekwencji. Nie zawsze łatwo określić moment, w którym zwyczajne przyzwyczajenie przestaje nim być. W praktyce uwagę zwracają przede wszystkim powtarzające się sytuacje, gdy ktoś preferuje ograniczyć dane zachowanie, ale pomimo własnych postanowień wraca do niego. Znaczenie ma także to, czy jego brak powoduje silne napięcie, rozdrażnienie albo inne trudności w zwyczajnym funkcjonowaniu.
Walka z uzależnieniem często wymaga przyjrzenia się temu, co dzieje się przed wystąpieniem potrzeby sięgnięcia po substancję albo stworzenia określonej czynności. Sam impuls nie pojawia się bowiem w każdej sytuacji bez przyczyny. Może być związany z napięciem po pracy, konfliktem, poczuciem samotności, nudą, presją otoczenia albo konkretnym miejscem czy porą dnia. Rozpoznanie takich współzależności nie oznacza ich automatycznego usunięcia. Umożliwia natomiast dokładniej określić, z jakimi sytuacjami wiąże się problem i gdzie najczęściej dochodzi do utraty testom. W codziennej praktyce istotne są także konsekwencje podejmowanych wyborów. Ukrywanie zachowania przed bliskimi, problemy finansowe, zaniedbywanie obowiązków czy pogorszenie relacji mogą przez pewien czas być pomijane albo tłumaczone innymi przyczynami. Z w pewnych przypadkach ich nagromadzenie staje się jednak trudniejsze do ignorowania. W zależności od rodzaju uzależnienia i indywidualnej sytuacji potrzebne mogą być różnorakie formy wsparcia, a sposób postępowania powinien uwzględniać także stan zdrowia oraz wcześniejsze próby ograniczenia kłopotu.
Pytanie, jak pokonać uzależnienie, jest zwłaszcza skomplikowane wówczas, gdy oczekuje się jednej metody pasującej do wszystkich osób. Nie ma jednakowego przebiegu tego procesu. Innych trudności można spodziewać się przy uzależnieniu od substancji, a innych w przypadku zachowań takich jak hazard czy kompulsywne używanie z określonych aktywności. Różnorakie bywają także przyczyny utrwalania problemu. Czasem dana czynność służy głównie redukowaniu napięcia, innym razem staje się sposobem unikania niełatwych wrażeń albo problemów. Dlatego sama zmiana zachowania nie zawsze wystarcza do uporządkowania sytuacji. Jeżeli wcześniejszy sposób radzenia sobie z napięciem zostanie usunięty, ale nie pojawi się inny sposób reagowania, trudne momenty mogą ponownie prowadzić do starego schematu. Właśnie dlatego podczas pracy nad zmianą zwraca się uwagę nie tylko na samo uzależniające zachowanie, lecz również na codzienne okoliczności, emocje, relacje oraz sposoby radzenia sobie z obciążeniem.
Znaczenie mają także momenty, w których pojawia się odstępstwo od przedtem przyjętych wymagań. Jednorazowy powrót do dawnego zachowania może stać się punktem wyjścia do dalszego powtarzania schematu, ale może również wskazać konkretną sytuację, której uprzednio nie uwzględniono. Przydatne bywa wówczas spokojne rozważenie tego, co wydarzyło się wprost wcześniej, jakie myśli i emocje się pojawiły a także jakie były późniejsze skutki. Takie podejście umożliwia oddzielić sam fakt wystąpienia trudności od oceny całego procesu. W niektórych przypadkach ważne jest również zaangażowanie osób z otoczenia, choćby ich pomoc wymaga ustalenia jasnych granic. Bliscy mogą zauważać zmiany, których osoba zmagająca się z kłopotem długo nie dostrzega, ale nie są w stanie poświęcając własny czas kontrolować jej decyzji. Przy bardziej nasilonych problemach znaczenie może posiadać kontakt ze specjalistą, zwłaszcza gdy pojawiają się objawy związane z odstawieniem substancji albo inne poważne konsekwencje zdrowotne. Finalny sposób postępowania zależy od rodzaju uzależnienia, czasu jego trwania, sytuacji życiowej a także sposobów wprowadzenia trwałych przemian w normalnym funkcjonowaniu.
Więcej: ośrodek uzależnień dolnośląskie.
